Saat sabahın sekizi. Stüdyonun ışıkları henüz yanmamış, ben softboksun açısını ayarlıyorum ve kapıdan dokuz yaşında bir çocuk giriyor. Elinde annesinin hazırladığı kıyafet çantası var. Reklam çekimlerinde bu sahneyi yıllardır görüyorum. O çocuk o gün aynı cümleyi belki on beş kez söyleyecek, aynı kapıdan belki yirmi kez girecek. Velilerin bana en çok sorduğu şey de bu: çocuk oyuncu tekrar çekim sırasında ilk denemedeki o canlılığı nasıl korur? Cevap tek bir numarada değil, günün nasıl kurulduğunda saklı. Size bir çekim gününü baştan sona, kameranın arkasından anlatayım.
Sabah sekiz, kapıdan giren kıyafet çantası
Benim için çekim, çocuk kameranın önüne geçmeden başlar. Kapıdan girdiği an yüzüne bakarım: uyumuş mu, kahvaltı etmiş mi, yolda ağlamış mı? Işık her şeyi gösterir. Uykusuz bir çocuğun göz altındaki gölgeyi makyajla bir yere kadar kapatırsınız, ama beşinci tekrarda o gölge bakışın içine yerleşir. Bu yüzden velilere ilk önerim hep aynıdır: çekimden önceki gece erken yatış, sabah ağır olmayan ama doyurucu bir kahvaltı. Yolda tablet yerine sohbet, şarkı, pencereden dışarı bakmak. Çocuk sete gözleri dinlenmiş gelsin.
Kıyafet çantasına gelelim. Kostümü yapım sağlasa bile çocuğun kendi rahat kıyafetleri, yedek çorabı, ince bir hırkası yanınızda olsun. Kostümden önce ve sonra giyeceği şeyin yumuşak olması, etiketlerin kaşındırmaması küçük bir ayrıntı gibi durur. Oysa üçüncü saatte boynunu kaşıyan bir çocuk kadraja huzursuz bir beden olarak yansır. Kendi kıyafetiyle çekilecekse aynı parçadan iki tane getirmek iyi bir fikirdir. Öğle yemeğinde gömleğe bir damla sos düşerse ikinci yarıyı o yedek kurtarır.
Okul çağındaki çocuklarda bir de takvim meselesi var. Çekim okul gününe denk geliyorsa bunu önceden yapımla ve okulla konuşmak velinin işidir. Pek çok yapım çocukları hafta sonuna ya da tatil günlerine almaya çalışır, ama bu her zaman mümkün olmaz. Kaçırılan dersin nasıl telafi edileceğini bilmek çocuğun da kafasını rahatlatır; aklı yarınki yazılıdaysa kamera bunu yakalar. Ve tabii veli bütün gün setten ayrılmaz. Bu bir incelik değil, işin kendisi.
İlk ışık, ilk deneme
İlk tekrar neredeyse her zaman en canlı olanıdır. Çocuk mekânı yeni görüyor, kamera ilgisini çekiyor, karşısındaki oyuncu yabancı ve merak uyandırıcı. Bu tazeliği boşa harcamamak için ışığı çocuk gelmeden kurmaya çalışırım. Ölçüm için aynı boyda bir ekip arkadaşını ya da bir standa asılmış gri kartı kullanırız. Çocuğu yirmi dakika ışık altında bekletip sonra şimdi oyna demek, ilk tekrarı daha başlamadan yormaktır.
Veliler burada farkında olmadan bir hata yapabiliyor: sete girmeden önce repliği çocuğa defalarca tekrar ettirmek. Evde on kez söylenmiş bir cümle, sette on birinci kez söyleniyor demektir. Repliği bilsin, ama son prova kamera önünde olsun. Sabah arabada cümleyi söyletmek yerine sahnenin hikâyesini konuşun: kime söylüyor, neden söylüyor, o an ne hissediyor?
Bir de gözler var. Yakın planlarda göz bebeğinde küçük bir ışık noktası görmek isteriz; biz buna gözdeki parıltı deriz. Yorgunluk ilk o noktayı söndürür, çünkü çocuk bakışını yere indirir ya da göz kapakları ağırlaşır. İlk tekrarlarda o parıltı oradadır. Bizim işimiz onu mümkün olduğunca uzun süre orada tutmak.
Dördüncü tekrardan sonra neler oluyor?
Tekrarların çoğunun çocukla ilgisi yoktur. Odak kaymıştır, arkadan bir ses girmiştir, ürünün etiketi doğru açıdan görünmemiştir. Okul çağındaki çocuklar ise bunu kolayca üzerine alır, yanlış bir şey yaptım diye düşünür ve bir sonraki denemede kasılır. Sette yönetmenin ya da benim yaptığım ilk şey bunu açıkça söylemektir: sen çok iyiydin, kamera kaçırdı, bir daha alıyoruz. Velinin de aynı cümleyi kurması işe yarar. Çocuğun omuzları indiği an yüzü de yumuşar.
İkinci yöntem, her tekrara küçük bir yenilik eklemek. Aynı cümle aynı tonla on kez söylenince robotlaşır, gülümseme yüze yapışıp kalır. Fotoğrafta buna plastik gülüş diyoruz: ağız güler, gözler gülmez. Bunu kırmak için çocuğa minik görevler veririz. Bu sefer kapıyı biraz daha hızlı aç. Şimdi bardağı çok ağırmış gibi kaldır. Bu kez kardeşine bir sır söylüyormuş gibi gülümse. Çocuk her tekrarı yeni bir oyun gibi algılayınca enerji yeniden toplanır.
Kostüm sürekliliği de bu saatlerde önem kazanır. Her karede kolun kaç kez kıvrıldığı, tokanın hangi tarafta durduğu, yakanın içe mi dışa mı döndüğü aynı kalmalı. Sette bunu takip eden biri olur, ama ilk planın ardından velinin telefonla çocuğun bir fotoğrafını çekmesi kimseyi rahatsız etmez.
Öğle arası gerçekten ara olsun
Öğle arasını çocuğun yeniden doğduğu saat olarak görüyorum. Ama bunun için gerçekten ara olması gerekiyor. Yemekten hemen sonra sete dönmek ya da yemek boyunca öğleden sonraki sahneyi konuşmak arayı boşa çıkarır. Hafif bir yemek, su, biraz sessizlik yeterli. Şekerli atıştırmalıklar ilk yarım saat neşe verir, ardından ani bir düşüş getirir; bunu kamerada açıkça görürsünüz.
Kostüm üzerindeyken yemek yenecekse bir önlük ya da büyük bir havlu kurtarıcıdır. Saç ve makyaj varsa çocuğa yüzüne dokunmamasını nazikçe hatırlatın, ama bunu yasak gibi değil oyun gibi söyleyin. Ekranlara da biraz mola verin. Tablet sakinleştirir, ama uzun süre ekrana bakan gözler öğleden sonraki yakın planlarda kızarmış ve kurumuş olarak geri döner. Bir kitap, kâğıt kalem ya da koridorda küçük bir yürüyüş çok daha iyi dinlendirir.
İkindi yorgunluğu ve çocuk oyuncu tekrar çekim sınırı
Stüdyoda ışık sabittir, sabah dokuzda neyse akşamüstü de odur. Çocuk ise öyle değildir. İkindi saatlerinde her şey biraz ağırlaşır ve çocuk oyuncu tekrar çekim sayısı arttıkça yorgunluğun işaretleri belirginleşir. Deneyimli yönetmenler bu yüzden en duygusal ya da en zor planı sabaha koyar; öğleden sonraya geniş planlar, ürün kareleri, çocuğun yalnızca yürüdüğü ya da baktığı çekimler kalır. Çekim planını önceden isteyip incelemek velinin hakkıdır.
Hangi işaretlere dikkat etmeli? Göz kırpma artar. Esneme başlar. Cevaplar tek kelimeye iner. Çocuk kostümüyle, saçıyla, eline geçen bir şeyle oynamaya başlar ya da tam tersi, hiç kıpırdamadan bekler. Bunlardan birkaçını aynı anda görüyorsanız mola istemekten çekinmeyin. Çalışma süreleri ve molalar sözleşmede ve çekim planında yazanlara göre işler; bu çizgiyi takip etmek ve gerektiğinde hatırlatmak sizin göreviniz. Zorla alınan kare çoğu zaman kurguda zaten elenir, çünkü kamera gergin bir çeneyi saklamaz.
Eve dönüş yolunda
Bir çekim gününün nasıl kapandığı, bir sonrakinin nasıl başlayacağını belirler. Arabadaki ilk soru nasıl oynadın olmasın. Ne eğlenceliydi, ne sıkıcıydı, en çok kimi sevdin diye sorun. Övgüyü sonuca değil çabaya verin: o kadar çok tekrar ettin ve hep güldün, bu kolay değildi. Çocuk kendini işi başaran biri olarak hissederse bir dahaki sefere de kapıdan aynı merakla girer.
Ertesi gün okul varsa o akşam ödev ve erken uyku kutlamadan önce gelir. Çekim gününün hikâyesi de çocuğun kendi hikâyesi olsun; arkadaşlarına ne anlatacağına o karar versin. Benim objektifimden bakınca en taze tekrarları hep bu dengeyi kuran ailelerin çocukları veriyor.
Bu konuyla ilgili Sette Mola ve Dinlenme Planı Çocuk Oyuncu ve Çocuk Oyuncular Çekim Aralarında Nasıl Eğlenir ve Dinlenir? yazılarımıza da göz atabilirsiniz.
Çocuğunuz için ilk adımı atmak isterseniz başvuru formunu doldurabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Bir reklam sahnesi genelde kaç kez tekrar çekilir?
Bunun sabit bir sayısı yok. Sahnenin uzunluğu, ürünün görünmesi gereken açılar, ses ve ışık gibi teknik koşullar tekrar sayısını belirler. Çekim planına bakmak ve o gün hangi sahnelerin çekileceğini önceden öğrenmek size gün hakkında fikir verir.
Çocuğum sette ağlamaya başlarsa ne yapmalıyım?
Önce sakin kalın ve ekipten kısa bir mola isteyin. Çocuğu setten biraz uzaklaştırıp su içirin, neyin canını sıktığını dinleyin. Devam edip etmeyeceğine onunla birlikte karar verin; çocuğun iyi olması her zaman çekimden önce gelir.
Çekimden önceki gün evde prova yapmalı mıyız?
Repliği öğrenmesine yardım edebilirsiniz ama aynı cümleyi defalarca tekrar ettirmeyin. Sahnenin hikâyesini, karakterin ne hissettiğini konuşmak daha faydalıdır. Böylece sette söyleyeceği cümle ona hâlâ yeni gelir.
